Archief

Hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid – kenmerken

Hoogbegaafdheid – kenmerken lijken op kenmerken van autisme. Het verschil is dat hoogbegaafdheid wordt vastgesteld aan de hand van een meting van de intelligentie op een test waarmee met name kristal-intelligentie wordt gemeten. Autisme wordt vastgesteld aan de hand van observaties van gedrag.

De volgende autisme-kenmerken zijn gemeengoed bij hoogbegaafden:

Bijzonderheden in de sociale communicatie:

  • Anders dan anderen
  • Loyaal
  • Bijzonder gevoel voor humor
  • Wanneer je in je eentje werkt, functioneer je op je best
  • Weinig vrienden van je eigen leeftijd
  • Aversie tegen prietpraat, ‘social talk’

Bijzonderheden in gedrag:

  • Overgevoeligheid op zintuiglijke waarneming
  • Gefixeerde preoccupaties
  • Perfectionistisch
  • Streng rechtvaardigheidsgevoel
  • Je werkt volgens vaste patronen of hebt hier juist moeite meebeweegt
  • Authentiek en origineel, niet in een hokje passen
  • Out-of-the-box-denken

Autisme-diagnose geeft meer handvatten voor energie- en prikkelmanagement.

Niet alle hoogbegaafden hebben communicatieve problemen of bijzondere gedragingen. Eerst dacht ik dat dat kwam omdat ze niet zo heel veel afwijken van het gemiddelde. Nu ben ik heel blij dat ik weet dat dit precies het verschil is tussen hoogbegaafden met en zonder autisme. Om de één of andere reden maakt die wetenschap, dat hoogbegaafdheid en autisme samen kunnen gaan, de communicatie juist weer makkelijker. De diagnose autisme geeft meer handvatten voor behandeling/verbetering, zoals energiemanagement en prikkelmanagement. Ik denk dat er daarom met die diagnose de meeste winst te behalen is, al klinkt hij nog niet half zo aantrekkelijk.

De combinatie autisme en hoogbegaafdheid kan een fijne combinatie zijn. Het is wel even zoeken naar een balans, omdat cognitieve en communicatieve vaardigheden zo ver uit elkaar liggen. Maar de leemtes vullen elkaar goed aan. Het is wel een combinatie waar goed mee te leven is. Agnes Burger Veltmeijer heeft onderzoek gedaan naar deze hoogbegaafdheid plus autisme. Ze heeft daar een mooi artikel over geschreven:

hoogbegaafdheid plus autisme

Zoek bij hoogbegaafdheid met autisme naar een balans tussen creatieve uitdagingen en repetitieve werkzaamheden

Wat belangrijk is om rekening mee te houden, is dat hoogbegaafden behoefte hebben aan een creatieve uitdaging, aan het opnemen en uitzoeken van nieuwe informatie. En dat autisten behoefte hebben aan structuur en regelmaat, aan repetitieve werkzaamheden. Wanneer je de combinatie hebt, kan het betekenen dat je behoefte hebt aan twee schijnbaar tegenovergestelde eisen aan een functie. In de praktijk betekent dit, dat je ofwel op zoek moet naar twee parttime banen of een stevige hobby naast je repetitieve werk. Of dat je binnen je functie die diversiteit moet creëren. Dat laatste heeft de voorkeur, mijn ervaring is dat mijn behoefte aan creatieve uitdaging en aan structuur mede afhankelijk is van mijn energie-huishouding, en dat het fijn is wanneer ik de vrijheid heb om hier in te sturen, zodat aan het eind van de week/maand beide taken-pakketten naar genoegen zijn afgerond.

Depressie

Depressie

Depressie is geen kenmerk van autisme

Maar… met autisme, met een hoge prikkelgevoeligheid, loop je wel grote kans op een depressie, omdat sommige kenmerken van autisme maken dat je sneller een depressie krijgt.

Zelfde geldt voor angst. Door afwijkingen in de amygdala is er biologisch gezien sneller sprake van angst. Voor deze comorbiditeiten kan je een terugval- en herstel-plan maken, wanneer je weet dat ze autisme-gerelateerd zijn.

Veel vrouwen en hoger functionerende mannen komen nooit achter hun autisme, of bij toeval omdat iemand in hun omgeving de diagnose krijgt, waarin ze zich herkennen. Daarentegen krijgen deze mensen vaak een enkele diagnose ‘depressie’. Vervolgens wordt de depressie behandelt, en komt weer terug, omdat niet de kern of de oorzaak wordt aangepakt. Namelijk de overprikkeling en energie-leegloop die ontstaat door autisme, en die de depressie aanwakkert.

Het is een valkuil om depressie-kenmerken als somberheid, afgewezen worden, miscommunicatie of eenzaamheid sec te behandelen. Allemaal zijn ze een direct gevolg van overprikkeling met te weinig hersteltijd. Daar ligt dus ook de oplossing, denk ik. Het aanpassen van de omstandigheden kan altijd en overal. Dat wil niet zeggen dat je een kluizenaar moet worden, of je minder sociaal moet opstellen. Integendeel, dat zou ik allebei niet zomaar aanbevelen.

Behandel de overprikkeling, dan vermindert de depressie

Hoe kan je overprikkeling voorkomen? Hoe kan je door minder prikkels in je omgeving je depressie aanpakken? Je kan je kamer/huis anders inrichten, met meer structuur en rustige kleuren. Je kan je agenda anders inrichten, met een goede balans tussen prikkels en rust. Je kan oordoppen nemen, verduisterende gordijnen, uitzoeken waar jouw energie-lekken zitten, en wat jouw energiegevers zijn. Je kan bedenken wat jij en wat anderen op welke momenten kunnen doen om de situatie voor jou zo low effort mogelijk te maken/houden.

Er is zoveel dat je kan doen. Maar rustig aan, voordat je depressie overgaat in een burn-out. Het is belangrijk om een depressie serieus te nemen. Iedereen heeft wel eens last van een dipje, of van een sombere bui. Dat is nog niet meteen een depressie. Wat is dan wel een depressie, en hoe herken je die?

Depressie-kenmerken uit de DSM IV

A. Gedeprimeerde stemming of verlies van belangstelling of genoegen.

Bij deze twee criteria moet worden uitgesloten dat ze zijn veroorzaakt door een lichamelijke aandoening of stemmingsincongruente wanen of hallucinaties. Het volstaat om één van deze symptomen te hebben indien het gepaard gaat met minstens vier van de volgende symptomen:

  • Gedeprimeerde stemming gedurende het grootste deel van de dag.
  • Duidelijke daling van belangstelling in aangename activiteiten.
  • Veranderende eetlust en duidelijke gewichtstoename of gewichtsverlies.
  • Verstoord slaappatroon of slapeloosheid of meer slapen dan normaal.
  • Veranderingen in activiteitenniveaus, rusteloosheid of zich beduidend langzamer bewegen dan normaal.
  • Vrijwel alle dagen vermoeidheid of energieverlies.
  • Gevoel van schuld, hulpeloosheid, bezorgdheid, en/of vrees.
  • Verminderde capaciteit om zich te concentreren of besluiten te nemen.
  • Suïcidale gedachten.

B. De symptomen voldoen niet aan de criteria voor een gemengde episode.

C. De symptomen veroorzaken klinisch significant lijden of belemmering in sociale, beroepsmatige of andere belangrijke omstandigheden.

D. De symptomen zijn niet het gevolg van directe fysiologische effecten van middelengebruik (bijvoorbeeld drugs of medicatie) of een somatische aandoening (bijvoorbeeld hypothyreoïdie).

E. De symptomen kunnen niet beter worden verklaard door rouw, bv. na het verlies van een geliefde persoon, de symptomen duren langer dan twee maanden of worden gekenmerkt door belemmering in het functioneren, preoccupatie met waardeloosheid, suïcidale gedachten, psychotische symptomen of psychomotorische retardatie.

Er kan onderscheid gemaakt worden in de ernst van een depressie aan de hand van het aantal symptomen, hierbij dient wel in ogenschouw te worden genomen dat de mate van lijdensdruk voor het grootste gedeelte de ernst van een depressie bepaalt.

In de literatuur wordt er van het volgende uitgegaan:

Symptoom depressie: Er wordt slechts voldaan aan een van de criteria van een depressie.
Syndroom depressie (Minor depression): Er wordt voldaan aan 2-4 symptomen.
Stoornis depressie (Major depression): Er wordt voldaan aan 4-9 symptomen.

Depressie-test

Wanneer je twijfelt of je een depressie hebt, of het nog zekerder wil weten, kan je op de site van het fonds psychische gezondheid de depressie-test doen. Op deze site vind je bovendien handige tips en verwijzingen naar instanties die eventueel kunnen helpen bij het uit de depressie komen:

Fonds psychische gezondheid

 

ADHD

ADHD en ADD

ADHD

AD(H)D is evenals autisme een informatieverwerkingsstoornis. In gezinnen met autisme zijn vaak AD(H)D-gezinsleden.

ADHD kent drie pijlers:

  • concentratieproblemen
  • impulsiviteit
  • hyperactiviteit

De comorbiditeit AD(H)D/autisme komt regelmatig voor. In de DSM-IV criteria voor ADHD punt E wordt autisme uitgesloten. Dat is de reden waarom sommige autisten ADHD-medicatie krijgen, maar niet de diagnose, hoewel ze wel aan de criteria voldoen. Deze contra-indicatie is komen te vervallen in de DSM 5. Sindsdien kunnen mensen gelijktijdig gediagnosticeerd worden met autisme én ADHD.

Mensen zitten ingewikkelder in elkaar dan de beschreven hokjes, de verschillen tussen ADHD en autisme zijn niet zwart/wit, dat maakt diagnosticeren lastig. Er zijn veel overeenkomsten. Ze kennen allebei een vorm van ‘hyperfocus’. Ze hebben allebei moeite met ‘overprikkeling’. Ze hebben allebei hun eigen soort ‘keuzeproblemen’.

ADHD bij volwassenen
Informatiefolder ADHD bij volwassenen van Balans

Hyperfocus

In mijn hoofd is het nooit stil, er is altijd wel een zekere focus is. Soms zelfs een extreme langdurige focus. Die lijkt op hyperfocus bij ADHD. Die focus is in zekere zin uitputtend, maakt dat ik ’s avonds gesloopt ben.

Autisten hebben een extreme langdurige focus

Bij mensen met ADHD is het evenmin stil in hun hoofd, het is chaos. Zijzelf zullen dat omschrijven als ‘gezellig’.  Zij kunnen zich moeilijk concentreren en hun hyperfocus is af en toe, en heel voorspelbaar (bijvoorbeeld bij computerspelletjes, hoewel iedereen weer anders is)

Overprikkeling

Autisten schakelen uit bij overprikkeling

Terwijl adhd-ers ook problemen hebben met overprikkeling, en door impulsiviteit hun eigen overprikkeling in stand houden. Anders gezegd: autisten schakelen uit bij overprikkeling, ADHD-ers schakelen op (er is niet veel fantasie nodig om te bedenken dat dat in sommige gezinnen gelijktijdig gebeurt en hoe het interactiepatroon er dan uitziet)

Keuzeproblemen

ADHD-ers hebben een keuzeprobleem. Ze willen vaak veel tegelijk. Autisten hebben een keuzeprobleem, ze willen precies wat in hun hoofd zit. Keuze worden bepaald door enerzijds impulsiviteit en anderszijds regels en routines. Voor beide groepen is het belangrijk om te leren bewust te kiezen.