Archief

Uitsluiting – pestgedrag begrijpen

Alle mensen met autisme die ik ken zijn ooit gepest geweest”,

zei de psychologe en ze knikte me vriendelijk toe. Ik sloeg mijn rugzak om en liep weg. Een klein zinnetje, als troost bedoeld, aan het einde van de sessie. (Bijna) alle mensen met autisme zijn ooit gepest geweest. Hoe komt dat? En wat zijn daarvan de gevolgen?

Mensen die afwijken van de norm worden door ‘groepsdruk’ gedwongen zich aan te passen

Pestgedrag heeft te maken met groepsdruk. Elke groep streeft ernaar om het gedrag van de groepsleden te veranderen, zodat het overeenkomt met het normgedrag van de groep. In verreweg de meeste groepen, de klas, sportclubjes, buurtkinderen, liggen de groepsnormen dichtbij wat wij neurotypisch gedrag noemen. Autisme uit zich als een afwijking op dit normgedrag, waardoor er van jongs af aan door allerlei groepen druk wordt uitgeoefend op de persoon met autisme om het gedrag aan te passen. Wanneer het gedrag niet wordt aangepast, volgen er (onuitgesproken) sanctionerende maatregelen, pestgedrag en tenslotte uitsluiting.

Minder sociale vaardigheden maken het pesten makkelijker

Ten tweede wijken mensen met autisme juist af in de sociale interactie en in de communicatie. Dit is niet alleen de reden waarom er gepest wordt, dit maakt dat er makkelijk gepest kan worden. Mensen met autisme zijn kwetsbare mensen, al is dat niet altijd aan de buitenkant zichtbaar. Ze zijn slecht in staat om voor zichzelf op te komen, om interacties en sociale situaties op het moment zelf te doorzien, om adequaat te reageren. Bovendien zijn mensen met autisme over het algemeen gevoeliger, omdat alle informatie, ook pestgedrag, ongefilterd binnen komt. En alsof dat allemaal niet genoeg is, staan ze er alleen voor, omdat ze anders zijn, omdat het anders zijn op zichzelf al een vorm van uitsluiting is.

Uitsluiting is een zelfbeeld-ondermijnende vorm van mishandeling, met gevolgen. Het leidt tot littekenweefsel in de hersenen. Jongvolwassenen die als kind zijn mishandeld hebben een kleinere linker hippocampus, en daarmee een vergrote kans op PTSS, depressies en angststoornissen. Dat zijn tevens de meest voorkomende comorbiditeiten van autisme.

Door pesten ontwikkelt iemand nog minder sociale vaardigheden, en komt in een vicieuze cirkel terecht

Diezelfde hippocampus, zo blijkt uit ander onderzoek, is belangrijk om compassie te kunnen voelen, om de verbinding met anderen aan te kunnen gaan. Boeddhistische monniken die zich hebben getraind in compassievolle meditatie bleken onder een MRI-scan een vergrote hippocampus te hebben. Waarmee personen met autisme in een vicieuze cirkel lijken te zitten: doordat ze afwijken van de norm zijn ze vaak slachtoffer van pestgedrag, waardoor hun hippocampus kleiner is, waardoor ze minder in staat zijn om zich verbonden te voelen met anderen, minder het gewenste gedrag aanleren en duidelijker afwijken, waardoor ze vaker slachtoffer zijn van pestgedrag.

Roos van Leary

Een interactie-model

De Roos van Leary vertelt hoe anderen op jouw gedrag reageren en jij op andermans gedrag.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld de persoonstypen van Jung of Belbin (die ervan uitgaan dat je specifieke persoonskenmerken hebt), zijn de kernkwaliteiten van Ofman en de Roos van Leary interactie modellen, die alleen uitgaan van bepaald gedrag op een bepaald moment in een bepaalde situatie, Leary meer nog dan Ofman. Het kan best zijn dat je op het éne moment leidinggevend gedrag vertoont en op een aansluitend moment volgzaam gedrag vertoont.

https://i0.wp.com/media-cache-ec0.pinimg.com/736x/86/76/d2/8676d2d29bfdd48cf1e03559b3128a64.jpg?w=604

Het model vertelt hoe de ander geneigd is te reageren op een bepaald type gedrag, vanuit de positie van de ander. Bijvoorbeeld als jij volgend bent (samen, onder), en de ander zit bij aanvang in neutraal meewerkend gedrag (samen, midden), dan zal de ander waarschijnlijk boven gaan zitten, of jij moet hoger (meer midden) gaan zitten, zodat je samen uiteindelijk in een evenwicht komt. Door onder te zitten dwing je als het ware de ander tot leidend gedrag. Wanneer je meer initiatief gaat nemen, en verschuift naar ‘meewerkend’ zal de ander uit de ‘leiders-rol’ stappen en in de helpende rol gaan zitten.

Negatief gedrag roept bij de ander negatief gedrag op

Interessant is vooral de linkerkant, omdat tegen-gedrag meer tegen-gedrag oproept. Wanneer je linksboven zit, en competitie-gevoelig bent, zal een ander zich aangevallen voelen, en de competitie aangaan (nog hoger in links boven stappen), wat jouw competitiegevoel verder aanwakkert, waardoor je samen lekker richting ruzie wordt gedreven. Oplossingen hiervoor zijn om dan meer in de ‘samen’ hoek te komen, dat verloopt via de onderkant. Wanneer je de ander tot linksboven hebt gedreven, is de weg om naar rechtsboven te komen (idealiter zit je daar allebei) door eerst onder te gaan zitten en samen. Volgend en meewerkend gedrag helpt je uit een concurrentie-strijd te komen.

Autisten communiceren op inhoud. Dat roept weerstand op

Waarom is dit model zo handig bij autisme? (De linkerkant en de rechterkant van de roos van Leary) Voor autisten is over het algemeen op inhoud communiceren belangrijker dan op de relatie. Als je op louter inhoud communiceert, zit je in het midden of aan de linkerkant. Dus autisten zitten over het algemeen meer of in het midden (in het meest gunstige geval) of aan de linkerkant.

Het andere deel van de mensheid communiceert op relatie, die willen geen gelijk hebben, die willen samen tot een antwoord komen. Wanneer de ander een andere communicatiestijl heeft, kan dat leiden tot je niet begrepen voelen. Ik vraag me trouwens af hoe of het inderdaad zo is, dat de ander mij niet begrijpt als ik mij onbegrepen voel. Vaak blijkt achteraf dat de ander mij best begrijpt.

Communicatieproblemen liggen volgens dit model niet aan de één en niet aan de ander, maar aan de combinatie.

Onder of boven zitten is niet autisme-gerelateerd is. Met autisme kan je zowel boven als onder zitten. Onder zitten is gerelateerd aan een slecht zelfbeeld. Rechts zitten is dat niet.

Voor meer uitleg zie: http://learyacademy.nl/blog_leary/