Archief

Theory of Mind (ToM) – Baron Cohen

Theory of Mind (ToM) – Baron Cohen (1985)

Weten wat een ander denkt

Theory of Mind, of Mindblindness, is een concept dat mede is uitgewerkt door Simon Baron Cohen. In het kort komt het er op neer, dat je je kan inbeelden hoe iets voor een ander is.

Bij een slechte ToM is het lastig in te schatten wat de ander bedoelt, en hoe jouw eigen reacties overkomen. Voor mij staat ToM gelijk aan het gebrek aan cognitieve empathie. Ik zie het standpunt van de ander niet (!!!). En op het moment dat het inzicht komt, voel ik de pijn van de ander (de affectieve empathie) gelijk met mijn eigen schaamte.

Blunderen en achteraf doorhebben dat je geblunderd hebt. En daarna te onhandig zijn om het goed te maken. Kon ik mijn ToM maar verbeteren…

Wat je aan een belabberde ToM kan doen

  1. trucjes leren om beter met anderen om te gaan

Zeker wanneer je goed bent in patroonherkenning kan je scripts uitwerken voor bijvoorbeeld hoelang je iemand moet aankijken, of wanneer iemand is uitgesproken.

Aan de andere kant kan je er voor kiezen dat het nou eenmaal belabberd is, en daar mee leren leven.

  1. zorgen dat je genoeg energie hebt
  2. focussen op je talenten

Ik neig steeds vaker naar dat laatste. Nu. Misschien dat dat nog verandert.

 

[white_box]In de categorie ‘Autisme theorieën’:

[three_columns_one]

Een regenboog aan leeftijden – Delfos
Een regenboog aan leeftijden – Delfos
Contextblindheid - Vermeulen
Contextblindheid – Vermeulen

[/three_columns_one]

[three_columns_one]

Leven in extremen: autisme-theorieën
Leven in extremen: autisme-theorieën
Centrale coherentie – Frith
Centrale coherentie – Frith

[/three_columns_one]

[three_columns_one_last]

Executieve functies – Ozonoff
Executieve functies – Ozonoff
Theory of Mind (ToM) – Baron Cohen
Theory of Mind (ToM) – Baron Cohen

[/three_columns_one_last][divider][/white_box]

Executieve functies – Ozonoff

Executieve functies – Ozonoff (1995)

De kwaliteit van de informatieverwerking

Met executieve functies wordt zoveel bedoeld als de snelheid en kwaliteit van informatieverwerking.

Wanneer executieve functies minder werken, wordt de informatie niet goed gefilterd. Een gevolg is dat prikkels ongefilterd binnen komen, je hoort alle geluiden, ziet alle details. En dat leidt af.

Dat gaat ten koste van je ´werkgeheugen´. Grosso modo zorgen de executieve functies voor de volgende drie

  1. Het verkrijgen van een totaaloverzicht, het zien van de grote lijnen
  2. Het kunnen toepassen van nieuwe informatie
  3. Het tegelijk kunnen uitvoeren van meerdere zaken, multitasken

Bij autisme worden deze vaardigheden getemperd. Dat wil niet zeggen dat iedereen met autisme deze zaken niet kan. Veel mensen met autisme zijn patroondenkers of beelddenkers, in plaats van woorddenkers.

Met het snel inzien van patronen, kan je bottom up een snel goed overzicht krijgen van de grote lijnen. Met patroondenken kan je snel een kapstok maken voor de nieuwe informatie, waardoor deze makkelijk bruikbaar en bereikbaar wordt. En door het aanleren van scripts en automatiseren kan multitasken toch tot de mogelijkheden behoren.

 

 

[white_box]In de categorie ‘Autisme theorieën’:

[three_columns_one]

Een regenboog aan leeftijden – Delfos
Een regenboog aan leeftijden – Delfos
Contextblindheid - Vermeulen
Contextblindheid – Vermeulen

[/three_columns_one]

[three_columns_one]

Leven in extremen: autisme-theorieën
Leven in extremen: autisme-theorieën
Centrale coherentie – Frith
Centrale coherentie – Frith

[/three_columns_one]

[three_columns_one_last]

Executieve functies – Ozonoff
Executieve functies – Ozonoff
Theory of Mind (ToM) – Baron Cohen
Theory of Mind (ToM) – Baron Cohen

[/three_columns_one_last][divider][/white_box]

Centrale coherentie – Frith

Centrale coherentie – Frith (1989)

Het filteren van informatie bij binnenkomst

Centrale coherentie gaat over het waarnemen van prikkels en hoe deze worden gefilterd.

Bij een matige centrale coherentie worden prikkels minder of niet gefilterd. Daardoor zijn veel details zichtbaar, in plaats van het grote geheel. De volgende autistische kenmerken worden toegeschreven aan de centrale coherentie:

  1. Detailwaarneming of fragmentarisch waarnemen. Dat is bijvoorbeeld alleen de taalfout horen in iemands zin, maar de inhoud van het verhaal volledig missen en dan op dat éne detail reageren, waardoor de ander je wat vertwijfeld aankijkt
  2. Het niet kunnen lezen van gezichten of lichaamstaal. Hiervoor is het namelijk belangrijk dat je het geheel ziet, bijvoorbeeld dat iemand boos is, in plaats van alleen de pukkel op iemands neus.
  3. Het zorgt voor een hang naar het vertrouwde, en naar veiligheid. Tics, routines, en verzet tegen veranderingen komen hieruit voort.

 

De wetenschapper Uta Frith gaat ervan uit dat doordat er minder verbindingen zijn in de hersenen van autisten, de “interne regisseur” minder goed werkt. De interne regisseur zou in “normale” hersenen het totaaloverzicht hebben over het geheel. Het ontbreken van de interne regisseur noemt zij “het ontbreken van het zelf”. Dit ontbrekende zelf leidt ertoe dat autisten leven in extremen.

Op basis van deze gedachte (of voorafgaand aan deze gedachte) bestaan er voor autisme drie gangbare theoretische verklaringsmodellen (zie onderaan voor verdere beschrijving van deze modellen):

Maar… Het is niet zo dat autisten minder bedrading hebben, zeggen de critici van deze “interne regisseur”-theorie. Autisten hebben een andere bedrading. En zelfs die andere bedrading is volgens anderen niet aan de orde.

Wat ik niet herken aan de theorie van Uta Frith is het ontbreken van een interne regisseur. Als ik voor mezelf spreek, heb ik niet het idee dat er geen innerlijke directeur is. Laat staan het ontbreken van het zelf. Ik hoor mijn kleuterjuf nog zeggen “wat in jouw hoofd zit, zit nergens anders”. Of collega’s bij mijn afscheid van mijn studentenbaantje (na drie jaar) “jij bent heel eigenwijs, heel eigen en heel wijs :)”.

Wat ik wel herken is de rigiditeit, en het perfectionisme die aan die extremen ten grondslag liggen. Bijvoorbeeld het sparen en oppotten dat door haar wordt genoemd. Aan sommige dingen (voorheen kleding) gaf ik geen cent teveel uit, terwijl ik aan andere dingen (schoenen) heel makkelijk veel geld uitgeef. Dat komt omdat kleding je lichaam moet bedekken, en goede schoenen belangrijk zijn voor je rug. Er zitten rigide gedachten achter. En rigide vaardigheden. Ik ben een snelle denker en een langzame doener. Na de gym altijd als aller allerlaatste klaar, met rekenwerkjes altijd als eerste klaar.

Daarin zou ik nog wel met Uta mee willen gaan, dat door dikkere en dunnere bedrading op diverse plekken er sprake is van extreme vaardigheden, waardoor mensen met autisme in extremen zitten. Nu ik er zo over nadenk, van de meeste tegenstellingen heb ik beide extremen in me.

Maar of alle extremen zo verklaard kunnen worden, ik weet het niet. Sommige andere verklaringen lijken zoveel logischer, maar verklaren slechts één aspect (bijvoorbeeld perfectionisme verklaart het alles of niets doen bij ordenen en opruimen).

De dualiteit herken ik. ‘Een open boek zijn’ en ‘stille wateren hebben diepe gronden’ heb ik allebei vaak gehoord over mij. Dat is wat Henny Struik in haar boek ´Niet ongevoelig´ beschrijft als het “half expressief/half gesloten type”. Ik vond het verrassend om te ontdekken dat ik een introvert iemand ben, voor mijn diagnose al, omdat ik toen niet begreep hoe dat te rijmen is met mijn expressiviteit. Daarin kan ik iedereen het boek ‘Niet ongevoelig’ aanraden.

Om nog wat voorbeelden te geven: mijn werkplek is de meest geordende van het hele gebouw. Mijn huis is, nou ja, shame! Dat heeft eerder te maken met een vreemd soort perfectionisme en met fragmentarisch waarnemen (wat ik dus blijk te doen, volgens anderen). Mijn bureau is een kleine plek, waar alleen ik zit. Die kan ik overzichtelijk ordenen en bijhouden. Mijn huis is groot, en bewoond met drie anderen, dat ga ik nooit voor elkaar krijgen.

Het enige andere puntje waar ik het niet mee eens ben, is met de controle. Ik denk dat deze in tegenstelling tot de andere tegenstellingen functioneel is. Controle is een stressregulatie-mechanisme en is volgens mij gekoppeld aan onder- en overprikkeling, aan stress-regulatie.

Verder geloof ik wat autisme betreft steeds meer in tegenstellingen en in vicieuze cirkels die doorbroken moeten worden.

[white_box]In de categorie ‘Autisme theorieën’:

[three_columns_one]

Een regenboog aan leeftijden – Delfos
Een regenboog aan leeftijden – Delfos
Contextblindheid - Vermeulen
Contextblindheid – Vermeulen

[/three_columns_one]

[three_columns_one]

Leven in extremen: autisme-theorieën
Leven in extremen: autisme-theorieën
Centrale coherentie – Frith
Centrale coherentie – Frith

[/three_columns_one]

[three_columns_one_last]

Executieve functies – Ozonoff
Executieve functies – Ozonoff
Theory of Mind (ToM) – Baron Cohen
Theory of Mind (ToM) – Baron Cohen

[/three_columns_one_last][divider][/white_box]