Archief

Het HALO-effect

Waarom kan je dit niet, als je daar goed in bent?

Het HALO-effect is een valkuil om serieus rekening mee te houden.

Het is de autisme-variant van het Peter-principe:

In een hiërarchie stijgt elke werknemer tot zijn niveau van incompetentie.
(In het oorspronkelijke Engels: In a hierarchy every employee tends to rise to his level of incompetence.”)

Mensen met autisme hebben rigide en extreme vaardigheden. Niet alleen de idiot-savants onder ons. We – als in de menselijke soort- zijn geneigd om te categoriseren, om vaardigheden die bij elkaar horen in hokjes te stoppen. Bijvoorbeeld de vaardigheden ‘Wiskunde’ en ‘Natuurkunde’ zitten bij elkaar in een hokje. Of de vaardigheden ‘breien’ en ‘haken’. Toch is het helemaal niet zeker dat iemand die het éne kan, automatisch goed is in het andere.

Wanneer je goed bent in het éne, gaat men ervan uit dat je ook uitblinkt in het andere. De verwachtingen zijn onterecht hoog

Mensen dichten andere kwaliteiten toe aan mensen, op basis van de kwaliteiten die iemand laat zien Wanneer de toegedichte kwaliteiten ontbreken of niet werken zoals verwacht, heet dat het ‘HALO-effect’. Een bekend voorbeeld hiervan is wanneer een ‘specialist’ zo goed is in zijn vakgebied, dat hem een managementfunctie wordt aangeboden. Maar managementvaardigheden zijn niet gelijk aan specialisten-kennis. Bovendien doet een managementfunctie een grotere aanspraak op sociale vaardigheden, en gaat deze vaker gepaard met een heleboel stress-factoren, zoals vergaderingen, deadlines, netwerken en het voeren van moeilijke gesprekken.

Wanneer je een hele goede bent in je huidige functie, betekent dat niet automatisch dat je geschikt bent voor de daarboven liggende functie. Daarom kan het HALO-effect funest zijn voor je carrière.

HALO effect
Het HALO-effect en veel andere inzichten en tips staan in het boek ‘Asperger’s on the job’ van Rudy Simone

Hoe voorkom je dat mensen je onderschatten of overschatten?

  1. Ken jezelf, leer wat je sterke kanten zijn en wat je valkuilen zijn
  2. Wees open over je sterke kanten. Wees tevens reëel en open over je valkuilen. Een organisatie vindt het fijn als ze op je kunnen rekenen, hier valt ‘open zijn’ ook onder
  3. Zet het idee dat je ‘carrière moet maken’ uit je hoofd. Komt het, dan komt het, of niet. Plezier hebben in je huidige functie is zoveel belangrijker dan hogerop komen. Misschien komt het dan vanzelf, wanneer het bij jou hoort. Ik weet van mensen met autisme in een leidinggevende positie, niets is uitgesloten, alles weloverwogen
  4. Zoek naar manieren waarop je je sterke kanten zoveel mogelijk benut, zonder dat je in je valkuilen hoeft te stappen. Wil je een junior coachen? Vraag of je dit mag doen vanuit je huidige functie en senioriteit, zonder dat je zelf leidinggevende wordt. Wil je taken hebben waar je uitzonderlijk goed in bent, die bij een functie horen met mede taken waar je minder goed in bent, zoek naar iemand met aanvullende kwaliteiten en doe het samen!

Werk samen!

Samen werken is misschien de meest belangrijke vaardigheid die we als autist moeten leren. Kunnen samenwerken betekent namelijk dat je kan compenseren voor al je andere tekortkomingen, omdat je je hierin kan laten helpen en leiden door anderen die hier wel goed in zijn.

Rigide?

Dat heb ik nou nooit…

Ooit heb ik een afdelingsvergadering ongeveer lam gelegd door na elk onderwerp terug te komen op het eerste onderwerp, waarbij volgens mij een verkeerde betekenis aan een begrip was gegeven. Niet dat dat iemand boeide, maar voor mij was dat heeeeel belangrijk, want daardoor klopte het niet.

Achteraf heb ik gevraagd waarom ze me niet af hebben gekapt, dat mogen ze van mij best doen. Ik weet hoe storend het is als bij mij de plaat blijft hangen. Maar niemand had daar verder last van, zeiden ze.

En het vervelende is, dat ik dit soort dingen pas na afloop zie, niet op het moment zelf. Meestal pas als ik tot rust kom, en dan kan ik me daar heel beroerd over voelen, en dat weer heel groot maken en niet los kunnen laten. Het voordeel van autisme: je verveelt je nooit met een autisme-hoofd…

Standvastig zijn is toch een kwaliteit?

Standvastig kan functioneel zijn, rigide is dat niet.
Rigide is eigenlijk nog best mild uitgedrukt, als ik kijk naar hoezeer de dingen moeten gaan zoals ik ze wil/bedacht heb en de gevolgen van als ze anders gaan. Daarin ben ik zeer weinig aimabel en ik vermoed dat mijn omgeving hier serieus onder lijdt. In dat perspectief valt ‘rigide’ nog mee.

En inderdaad, nadat de koppigheid is overgewaaid kan ik best het andere perspectief zien, daarin ben ik flexibel. En de veranderingen die ik zelf bedacht heb zijn zeer welkom. Beetje jammer alleen dat de omgeving soms te weinig flexibel is om in al mijn veranderingen mee te gaan, waardoor ik weer rigide overkom.

De beperking zit hem in de rigiditeit waarmee je je overtuiging naleeft.

Tips om beter om te gaan met rigiditeit of het ‘ergens in vast blijven zitten’:

  • fysieke afleiding zoeken (hardlopen, zwemmen, sporten, douchen, etc.)
  • mentale afleiding zoeken (boek lezen, puzzelen, tv-kijken, werken, etc.)
  • sociale afleiding zoeken (met anderen een gezelschapsspel doen bijvoorbeeld)
  • fiepen (het nut van fiepen… )
  • je gedachten op een rijtje krijgen door ze van je af te schrijven
  • je gedachten “checken” bij anderen (‘heb ik echt zoiets doms gezegd?’)
  • mindfulness
  • leren relativeren
denkpatronen veranderen

Denkpatronen veranderen? Denk om!

Hoezo rigide denkpatronen?

Mensen met autisme hebben de neiging om de zaken negatief te zien, en om lang te blijven hangen in hun gedachten. Terwijl ze aan de andere kant de gave hebben om veel oplossingen te bedenken voor problemen, lijkt dit niet altijd te lukken voor de problemen die ze zelf ervaren, waar ze zelf mee te kampen hebben. Hoe kan je dat veranderen en negatieve denkpatronen op een leuke manier doorbreken?

Omdenken is niet zeggen ‘Ja, maar…’, bij omdenken zeg je ‘Ja, en…’. Het concept is uitgewerkt door Berthold Gunster op zijn website, en hij trekt het land door met theatershows, trainingen en lezingen. Op zijn site staat over omdenken:

Omdenken is denken in termen van kansen en niet van problemen. Het is een manier van denken waarbij je kijkt naar de werkelijkheid zoals die is, en wat je daar mee zou kunnen. Je gebruikt in feite de energie van het probleem voor iets nieuws. De grondlegger van omdenken is Berthold Gunster, schrijver van onder meer ‘Ja-maar® wat als alles lukt’ en ‘Huh?!…​de techniek van het omdenken’

Ik vind het een leuke manier om van negatieve gedachten af te komen. Wij hebben thuis het ‘omdenkspel’. Soms spelen we dat, samen met de kinderen, en het is vooral verrassend met welke frisse oplossingen de kinderen komen voor onze problemen. De vragen die bijvoorbeeld langs kunnen komen:

Wat raak je kwijt als je het probleem niet meer hebt?

Hou je je aan ongeschreven regels waar je ook mee zou kunnen stoppen?

Iedereen maakt de zin af: ‘Feit is dat…’ Ga hier net zolang mee door tot alle feiten benoemd zijn

Het spel (de vragenkaartjes) doet een beroep op het ‘out-of-the-box’-denken om oplossingen te vinden. Daarom denk ik dat het een zeer geschikt hulpmiddel is voor mensen met autisme. En… je kan het samen doen. Dat is niet iets wat ik gewoon ben, om samen met anderen naar oplossingen voor mijn problemen te zoeken. In dat samen doen ligt een grote meerwaarde, wanneer ik dat durf toe te staan.

https://i0.wp.com/jamaar.nl/imagehandler/shopimage/4538790621.jpg?w=604

[white_box]In de categorie ‘Op zoek naar de juiste interventies’:

[three_columns_one]

interventies behandeling
Op zoek naar de juiste interventies
mindfulness bij autisme
mindfulness bij autisme
gedachten uitdagen
gedachten uitdagen

[/three_columns_one]

[three_columns_one]

Overprikkeling
Overprikkeling – weten wat je voelt schema
Signaleringsplan maken
Signaleringsplan maken
energielog werkactiviteiten
Energie in je werk: meten is weten

[/three_columns_one]

[three_columns_one_last]

Diagnose ja of nee
Diagnose ja of nee
denkpatronen veranderen
Denk om!
autisme risicomanagement
autisme risicomanagement

[/three_columns_one_last][divider][/white_box]

Autisme en in actie komen

In actie komen

Ik kan moeilijk schakelen

Dat betekent dat ik moeilijk op gang kom, het kost mij bergen energie om aan iets te beginnen.

Daarna… Kan ik weer niet schakelen, en blijf ik hangen in de klus, kan ik niet stoppen. Dan werk ik door tot iets naar mijn zin is, zelfs al ben ik tegen die tijd uitgeput. Dat voel ik pas nadat ik gestopt ben.

Er zijn twee dingen die spelen bij het in actie komen:

  • Executieve Functies (overprikkeling)
  • Centrale Coherentie (moeite met overgangsmomenten)

Wat anderen soms lui noemen, is vermoeidheid (bij overprikkeling) of inertie (bij overgangsmomenten). Met allebei het gevaar dat als je er niet aan toegeeft, je overspannen raakt – en als je er teveel aan toegeeft, je lethargisch wordt.

Het is heel moeilijk om daarin een balans te vinden. Als ik kijk naar waar ik tegenaan loop, wat voor mij lastig is, dan zijn het dit soort dingen. Het zoeken van de juiste balans en daar neutraal over communiceren met de omgeving (en dat met een matige ToM): hoe beland ik niet in een slachtofferrol, hoe kan ik krachtig en vanuit mezelf voor mezelf zorgen, met respect voor de ander?

Wat bij mij werkt?

  • anderen (die zeggen, we gaan nu beginnen en we gaan nu stoppen), samen doen
  • structureren (in tijd, activiteit en ruimte)
  • directe positieve beloningen
  • accepteren dat het zo is, en dat dat ook goede kanten heeft. Buiten dat, het is zoals het is

Wat werkt niet (lees: averechts):

  • straffen/negatief belonen/jezelf verwijten maken
  • te hoge verwachtingen hebben van jezelf
  • Uitgestelde beloningen: door de matige Centrale Coherentie wordt er niet snel een verband gelegd tussen de uitgestelde beloning en de actie. Dat is waarschijnlijk één van de redenen waarom autisten met name handelen vanuit intrinsieke motivatie, en minder gevoelig zijn voor geld, status, en overige ‘uitgestelde beloningen’

Time Timer

Het is handig om een time timer te gebruiken, om een duidelijk start en eindmoment te hebben voor een activiteit. Voor opruimklussen zet ik bijvoorbeeld de timer op maximaal tien minuten, en na tien minuten moet ik van mezelf stoppen met opruimen. Schoonmaken doe ik niet zelf, koken alleen als ik er energie voor heb (ik heb de beste partner die ik mij kan wensen! ).

autisme risicomanagement

Autisme-risicomanagement

Risico = kans x (effect of gevolg)

Voor mijn werk doe ik vrij veel met risicomanagement, en het leek me grappig om dit eens toe te passen op overprikkeling bij autisme :euh:

(in de categorie: FIEPEN :dance: )

B

epalen van de kans (risico-factoren):

  • Overgangsmomenten (een overgang is een wijziging in tijd, ruimte en/of activiteit: hoe groter de overgang, hoe groter de kans)
  • Verandering (een verandering is iets dat anders verloopt dan gewoonlijk, bijvoorbeeld de volgorde van eten en opruimen)
  • Vermoeidheid
  • Honger
  • Sensorische prikkels (geluid, licht, zand, wind, kleding, etc.)
  • Sociale prikkels (kinderen met ADHD, sociale eisen, etc.)
  • Een beroep doen op executieve functies ( -> overprikkeling)

 

Gevolg:

  • Huilbuien
  • Driftbuien
  • Uitval (meltdown: vechten, vluchten of verstarren)
  • Overig (trein missen, breken van spullen, breken van vriendschap, etc.)

 

Risico-beheersmaatregelen (op kans en op gevolg):

Risico elimineren

Dat is zoveel als besluiten de activiteit niet te doen

Risico verminderen

  • Overgangsmomenten ruim van tevoren aangeven
  • Veranderingen beperken of ruim van tevoren aangeven
  • Rusttijd, rustruimte & rustige activiteit inplannen
  • Eten geven
  • Prikkels verminderen: zonnebril, zachte stoffen, etcetera
  • Sociale prikkels verminderen: ‘alleen-tijd’ inplannen
  • Geen belastend (overbelastend) beroep doen op executieve functies
  • Gevolgen beperken: altijd zorgen voor een plan B als je je trein moet halen, zodat druk niet te groot wordt en gevolgen ‘beperkt’ blijven (=effectenkant)

Overdragen van het risico

Betrek anderen, leg aan andere mensen (kinderen) uit wat er kan gebeuren, zodat ze niet schrikken en weten dat het niet aan hen ligt. Vertel anderen wat ze kunnen doen (b.v. weglopen van de situatie), zodat ze zich niet machteloos voelen. Betrek anderen bij het verminderen van de risico’s, zodat je zelf niet leeggezogen wordt voor wat betreft energie.

Het risico accepteren

Soms is het niet anders. Soms moeten dingen, komen dingen onverwachts en volgt er een huilbui, driftbui of uitval. Dit is menselijk. Je kan niet altijd alles voorkomen, dan is het beter om de situatie te accepteren zoals die is, dat je (kind) midden in de HEMA op de grond ligt te krijsen op zaterdagmiddag.

[white_box]In de categorie ‘Zintuigelijke waarneming’:

[three_columns_one]

Zintuigelijke waarneming
Zintuigelijke waarneming
overprikkeling bij autisme
Storende geluiden
meltdown bij autisme
Meltdowns

[/three_columns_one]

[three_columns_one]

Overprikkeling
Overprikkeling – weten wat je voelt schema
sensorische overprikkeling
Sensorische overprikkeling – liever doseren dan elimineren

[/three_columns_one]

[three_columns_one_last]

prikkels en informatieverwerking
prikkels en informatieverwerking
autisme risicomanagement
autisme risicomanagement

[/three_columns_one_last][divider][/white_box]

[white_box]In de categorie ‘Op zoek naar de juiste interventies’:

[three_columns_one]

interventies behandeling
Op zoek naar de juiste interventies
mindfulness bij autisme
mindfulness bij autisme
gedachten uitdagen
gedachten uitdagen

[/three_columns_one]

[three_columns_one]

Overprikkeling
Overprikkeling – weten wat je voelt schema
Signaleringsplan maken
Signaleringsplan maken
energielog werkactiviteiten
Energie in je werk: meten is weten

[/three_columns_one]

[three_columns_one_last]

Diagnose ja of nee
Diagnose ja of nee
denkpatronen veranderen
Denk om!
autisme risicomanagement
autisme risicomanagement

[/three_columns_one_last][divider][/white_box]